TATAR.RO - DILDE, FIKIRDE, IŞTE BIRLIK

contact: or.ratat@bew

Acasa

Istorie

Personalitati

Traditii

Imagini

Muzica

Video

Tatar TV

Forum

Adauga anunt

Adauga video

Adauga reteta

Download

Personalitati

Lasa un mesaj!

Pagina: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79

Naciye Saraç. 17.03.2007

TATAR�STAN'IN BA�IMSIZLIK M�CADELES�

Son g�nlerde Rusya Federasyonu'nun en "hareketli" iki b�lgesinden biri olan Tataristan'da �nemli geli�meler ya�an�yor. RF Federasyon Konseyi, 21 �ubat 2007'de yapt�� oturumda Tataristan'�n �zerkli�iyle ilgili Rusya Devlet Ba�kan� Vladimir Putin taraf�ndan sunulan tasar�y� kabul etmeyerek, bir ilke imza att�. Konseyin, Tataristan'�n �zerklik haklar�na s�n�rlama getirme y�n�nde karar almas�, �lkede yeni tart��malara yol a�t�.

Haftal�k The Moscow News gazetesinde yay�nlanan haberde, Kremlin'in, Tataristan Cumhurba�kan� Mintimer �aymiyev'i g�revden almay� ve yerine, RF ��i�leri Bakan� Ra�it Nurgaliyev'i atamay� d��nd��, bu giri�imin, son d�nemde RF y�netiminde �st d�zeyde yap�lan de�i�ikliklerin bir par�as� olabilece�i iddia edildi. Konuyla ilgili olarak baz� Rus ayd�nlar ise, �aymiyev'in g�revden al�nmas� ile di�er �zerk Cumhuriyetlere g�zda�� verilebilece�ini ancak, Tatar olmas�na kar��n Tatarca bilmeyen ve Tatarlar taraf�ndan Moskova taraf�ndan y�nlendirildi�i d��n�len R.Nurgaliyev'in Cumhurba�kanl��na atanmas�n�n da riskli olabilece�ini ifade ediyorlar.

�te yandan; Tataristan Devlet Ba�kan� Mintimer �aymiyev'in iktidardaki Birle�ik Rusya Partisi kurucu �yesi olmas� nedeniyle Putin taraf�ndan da desteklendi�i ve Tataristan'�n uzun s�redir Kremlin'in g��l� bir m�ttefiki olmas� nedeniyle, benzeri g�r�lmeyen ba��ms�zl�k d�zeyini s�rd�rd�� belirtildi.

Tataristan konusunda bu tart��malar ya�an�rken, Tataristan'�n �zel durumuna bir g�z atal�m. �lkede okuryazar oran� % 100'd�r. Di�er Cumhuriyetlerden ayr� olarak, Tatar yaz�s�n�n Latin alfabesine ge�i�i 1999 y�l�nda kabul edilerek, Eyl�l 2001'den ba�layarak, y�r�rl��e girdi. Ancak, Latin alfabesinin kabul edilmesine ili�kin �al��malara ba�lanmas�yla birlikte ortaya ��kan sorun, genel olarak Rusya Federasyonu'nun genel sorunu haline geldi. 16 Kas�m 2002'de RF'na ba�l� t�m �zerk cumhuriyet ve vilayetlerde Kril alfabesi d��ndaki alfabelerin kullan�m�n� yasaklayan kanun de�i�ikli�i, RF Devlet Dumas� taraf�ndan kabul edildi. Bunun �zerine, Tataristan Devlet Konseyi Bilim, E�itim, K�lt�r ve Ulusal Sorunlar Daimi Komisyonu, Tataristan Anayasas�'n�n yeniden yorumlanmas� talebiyle, Cumhuriyet Anayasa Mahkemesi'ne m�racaat etti. Ancak, Kas�m 2004'te toplanan Anayasa Mahkemesi, Rusya Halklar�n�n resmi stat�deki dillerinin geli�mesinin Kril alfabesi temelinde olu�tu�u gerek�esiyle bu konudaki itiraz� reddetti. G�n�m�zde Tataristan'da hala Kril alfabesi kullan�l�yor.
Ancak, Tataristan'da Latin alfabesine ge�i� konusundaki taleplerin �n� de al�nam�yor.

XIV. yy.'da M�sl�manl�� kabul eden Tatarlar, T�rkistan'�n �slamiyet'i kabul�nde de �nemli yer tuttular. Demokratik bir �lke konumunda olan Tataristan'da ya�ayan M�sl�manlar, �lkede ya�ayan di�er dinlere mensup halklar gibi dini ibadetlerini hi�bir bask�ya maruz kalmadan yerine getirebiliyorlar.

Mehmet Binay makalesinde Tataristan'�n ekonomik konumunu ��yle �zetliyor: Sovyetler'in da��lmas�ndan sonra Rusya ile olan siyasetinde ve ekonomisinde tutarl� bir �izgi tutturmu� olan her bak�mdan gelecek vadeden bir Cumhuriyet. Ba�kan �aymiyev de �lkesinin yerel h�k�met ve g�� yap�s�n� kuvvetlendirmeyi ve ekonomisine a��rl�k vererek, d�� lkelerden gelen yat�r�mc�lara iyi imkanlar sa�layarak d�� yat�r�m� �lkesine �ekmeyi tercih etti. Bu ba�ar�l� politika sayesinde Tataristan hem do�al zenginlikleri hem de yat�r�mc�lar i�in meydana getirilmi� uygun �artlar a��s�ndan Rusya'n�n en �ekici cumhuriyetlerinden biri durumuna geldi. �lkeye yabanc� yat�r�m� �ekebilmek amac�yla Tatar H�k�meti, Rus Federal vergilerinin kald�r�lmas�n�, yerel vergilerde kolayl�klar getirilmesi ve �zel gayrimenkul edinme hakk�n�n daha kolay kullan�lmas�n� kararla�t�rd�.

Tataristan zengin do�al kaynaklara sahip bir �lke. 1994'te Moskova ile yap�lan bir anla�ma ile yeralt� kaynaklar�n�n ��kar�lmas� ve i�lenmesi hakk� tamamen Tataristan yerel h�k�metinin eline ge�ti. Ancak, Tataristan Rusya'dan i�i�lerinde ba��ms�zl��n� kazanm�� olsa bile, Orta Asya ve Kafkasya �lkelerinin de oldu�u gibi ta��mac�l�k konusunda Rusya'ya ba��ml� durumda. Co�rafi konumu hareket �zg�rl��n� imkans�z k�l�yor.

Tataristan'da senede yakla��k 32 milyon ton petrol ��kar�l�yor. Bu rakam b�y�k petrol rezervlerine sahip OPEC �yesi Cezayir'in y�ll�k petrol �retiminden daha fazla. �lkenin en b�y�k petrol �irketi olan Tatneft, ayn� zamanda Rusya'n�n da be�inci b�y�k petrol �irketi. Ayr�ca SSCB d�neminden kalan KAMAZ otomotiv fabrikas� Rusya'n�n en b�y�k kamyon �reticisi. General Motors, Rockwell International, Pepsi Cola ve benzer Bat�l� kurulu�lar�n da Tataristan'da yat�r�mlar� bulunuyor.

Bu arada, 21 �ubat 2007'de Federasyon Konseyi'nce reddedilen, RF h�k�meti ile Tataristan aras�ndaki yetki payla��m� anla�mas�, yeni s�n�rlamalar getirmekle birlikte, Tataristan'�n �lke genelinde benzeri olmayan otonomisini s�rd�rmesini ve Tatarca'n�n Cumhuriyette �st�nl��n� korumas�n� sa�layacakt�. Di�er taraftan, konuyla ilgili uzmanlar, red karar�n�n, Kremlin'in, bunun Rusya'n�n herhangi bir b�lgesindeki ayr�l�k�� kutuplar� cesaretlendirece�i korkusunu yans�tt��n� ve M. �aymiyev'in g�revden al�nmas� d��ncesinin, k�smen, Moskova'dan �srarla otonomi elde etmeye �al��an di�er Cumhuriyetlere g�zda�� vermek amac�yla planland��n� belirtiyorlar.

Ba��ms�zl��ndan taviz vermek istemeyen Tataristan, etnik gruplar aras�ndaki uyum ve farkl� milletler aras�ndaki i�birli�i a��s�ndan Rusya Federasyonu i�erisindeki T�rk ve M�sl�man Cumhuriyetlere �rnek te�kil ediyor ve etkinli�i g�n ge�tik�e art�yor. �lkedeki Tatarlar, Ruslar ve Yahudiler gibi �e�itli dine ve milliyete sahip topluluklar, dini ve k�lt�rel �zelliklerinden hi�bir taviz vermeden demokratik �artlar alt�nda rahatl�kla ya��yor. Hatta, Kremlin'de bile �ok say�da Tatar'�n g�rev yapt�� biliniyor.

Eski Kom�nist Parti �yesi M. �aymiyev'in Ba�kanl��nda geni� yetkilerle donat�lm�� otonomi elde etmeyi ba�ararak, Federasyon i�erisindeki di�er Cumhuriyetlerden fark�n� ve �nemini kan�tlayan Tataristan, her alanda h�zla geli�meye ve ilerlemeye devam ediyor. Ancak, Tataristan sahip oldu�u bu b�y�k siyasi ve ekonomik g�c� nedeniyle, RF taraf�ndan bask� alt�na al�nmaya devam edecek gibi g�r�n�yor.

Di�er taraftan iddia edildi�i gibi, �aymiyev'in g�revden al�nmas� ve yerine Tatarlar�n onaylamayaca�� bir ismin getirilmesi durumunda RF'nun, se�men oran�yla da g��l� konumda bulunan Tataristan'�n politik se�kinleriyle ciddi bir z�tla�maya gidilmesi konusunda kendisini haz�rlamas� gerekiyor.

Naciye Sara�
Global Yorum �nternet Dergisi
nsarac@globalyorum.com

Recep KIRIM/KONYA. 17.03.2007

Romanya'da ya�a�an K�r�m Tatar yazar�m�z b�y�k insan Ya�ar Memedemin akayn�n vefat etkenini d�n dostum Hasan� k�y�nde oturgan Bari Taniur akaydan �yrendim. Ya�ar Memedemin Akay'ga Allahtan rahmet, dostlar�na ve Tatar Cemaat�na ba�sa�l�� tileymen.